Văn phòng Hà Nội
Công Ty Proximie Việt Nam Chi Nhánh Hà Nội
Số 226 Đường Láng, Đống Đa, Hà Nội
Gần Ngã Tư Sở · Xem bản đồ
Hotline văn phòng: 024.7304.8700
Giờ làm việc: 07:00 – 21:00 (Tất cả các ngày)
Bởi Andrew Allen
Những sân bóng lầy lội, kiểu tóc khó hiểu, áo đấu sơ vin, khán đài chật kín đến mức nguy hiểm và những cú tắc bóng gần giống hành hung… xem lại các đoạn highlight bóng đá Anh thập niên 1980 giống như được đưa sang một thế giới khác. Dù tốt hay xấu, đó thường giống một trận chiến hơn là một điệu ballet.
Kể từ đó, bóng đá đã thay đổi đến mức khó nhận ra. Ở cấp độ cao nhất hiện nay, những vận động viên được rèn luyện kỹ lưỡng với khả năng kỹ thuật vượt trội thực hiện các kế hoạch chiến thuật chi tiết. Họ thi đấu trên mặt sân hoàn hảo trong các sân vận động hiện đại, nơi người hâm mộ trả số tiền lớn để ngồi trên ghế doanh nghiệp có đệm — một tay cầm sandwich tôm, tay kia cầm prosecco.
Tiền đã đổ vào bóng đá với quy mô khổng lồ. Năm 1980, mức lương trung bình mỗi tuần của một cầu thủ hạng đấu cao nhất là 550 bảng. Đó không phải con số nhỏ, nhưng ngay cả khi tính lạm phát vẫn chỉ là tiền lẻ so với khoảng 100.000 bảng mỗi tuần mà nhà vô địch Anh mùa trước, Liverpool, được ước tính trả trung bình cho mỗi cầu thủ. Tiền đạo Brazil Neymar của Paris Saint-Germain được cho là nhận gấp tám lần con số đó — 782.000 bảng mỗi tuần — trong bản hợp đồng sau khi chuyển từ Barcelona với giá 200 triệu bảng. Bóng đá ngày nay là một ngành kinh doanh khổng lồ.
Trong cuộc đua xây dựng những thương hiệu quyền lực và tập khách hàng toàn cầu, người ta có thể đặt câu hỏi liệu danh hiệu còn quan trọng ngang với doanh thu hay không. Nhưng hết lần này đến lần khác, khát vọng vinh quang vẫn chiến thắng. Dù nhiều câu lạc bộ luôn đứng trên lằn ranh tài chính, họ vẫn liên tục tung xúc xắc, chi mạnh trên thị trường chuyển nhượng với hy vọng tìm được viên ngọc thô hoặc mảnh ghép còn thiếu.
Áp lực vì thế đè nặng lên các cầu thủ. Và còn lớn hơn đối với những huấn luyện viên phải khai thác tối đa khả năng của họ. Muốn có dù chỉ một nửa cơ hội trụ lại lâu hơn 26 tháng — nhiệm kỳ trung bình của một HLV Premier League mùa 2019/20 — họ cần các ngôi sao luôn khỏe mạnh và sẵn sàng thi đấu.
Đó là lúc đội ngũ y tế phát huy vai trò.
Cách đây chưa lâu, các câu lạc bộ vẫn hài lòng với vài chuyên gia vật lý trị liệu bán thời gian để giữ cầu thủ trên sân. Giờ đây họ dành nguồn lực đáng kể để xây dựng những bộ phận đẳng cấp thế giới gồm bác sĩ, chuyên viên massage, chuyên gia dinh dưỡng, nhà tâm lý học, HLV thể lực và nhiều vị trí khác.
Trong 32 năm tại Arsenal, hai anh em họ Gary và Colin Lewin đã xây dựng một trong những đội ngũ tốt nhất, trong bối cảnh cuộc cách mạng khoa học thể thao phát triển song hành với những thay đổi trên sân cỏ và trong phòng họp ban lãnh đạo.
Proximie đã gặp họ để tìm hiểu thêm.
Gary Lewin từng muốn trở thành cầu thủ bóng đá. Khi còn là thiếu niên, ông là thủ môn của Arsenal và nuôi ước mơ được thi đấu tại sân Highbury biểu tượng. Giấc mơ đó không thành hiện thực, nhưng bốn năm sau khi bị thanh lý hợp đồng, ông quay lại câu lạc bộ với vai trò chuyên viên vật lý trị liệu bán thời gian cho đội dự bị trong khi vẫn đang được đào tạo tại Guy’s Hospital. Khi ấy ông mới 19 tuổi.
Năm 1986, ông được thăng chức để làm việc với đội một của George Graham; vị trí ông giữ đến năm 2008, khi được Football Association mời về làm Trưởng bộ phận Vật lý trị liệu của đội tuyển Anh.
Sau khi làm việc theo từng đợt với đội tuyển quốc gia từ năm 1996, đến khi kết thúc quãng thời gian với Tam Sư vào năm 2016, ông đã cộng tác với tám HLV trưởng qua năm kỳ World Cup và bốn kỳ EURO. Chưa hết, ông còn là chuyên viên vật lý trị liệu trưởng của Đội tuyển bóng đá Team GB tại Olympic London 2012.
Là gương mặt dễ nhận biết nhất trong lĩnh vực vật lý trị liệu bóng đá, không có gì ngạc nhiên khi ông trở lại bóng đá cấp câu lạc bộ và dành một mùa giải làm việc với West Ham United vào năm 2018.
Trong 13 năm tại Arsenal, Gary làm việc sát cánh với người anh em họ Colin khi câu lạc bộ trải qua một trong những giai đoạn thành công nhất lịch sử dưới sự dẫn dắt của HLV huyền thoại Arsene Wenger. Từ 1998 đến 2005, Pháo thủ ba lần vô địch Premier League và bốn lần giành FA Cup, trong đó có hai mùa đoạt cú đúp.
Wenger dẫn dắt câu lạc bộ suốt 22 năm trước khi rời vị trí vào năm 2018. Colin Lewin hiện diện gần như trọn vẹn quãng thời gian của vị HLV người Pháp tại Bắc London, với 23 năm phục vụ — một thành tích đáng nể trong bóng đá hiện đại.
Giữ chức Trưởng bộ phận Dịch vụ Y tế trong một thập kỷ, Colin góp phần tạo ra cuộc cách mạng trong hạ tầng y tế của câu lạc bộ. Ông là thành viên nhóm quy hoạch thiết kế tòa nhà y tế chuyên dụng vào năm 2012 và trung tâm hiệu suất cầu thủ trị giá 17 triệu bảng vào năm 2017. Cả hai cơ sở vẫn là hình mẫu đáng mơ ước trong thể thao thế giới.
Hiện hai anh em Lewin điều hành phòng khám chấn thương thể thao riêng, được khai trương vào cuối năm 2019. Khi chúng tôi trò chuyện, Colin cho biết công việc kinh doanh đang phát triển mạnh, một phần vì trong thời gian phong tỏa do COVID-19, “ai cũng biến thành Bradley Wiggins và Mo Farah” rồi tất nhiên là bị chấn thương. Ngay cả khi nói chuyện qua điện thoại, hai người vẫn rất hài hước và cuốn hút.
Sau khi trực tiếp chứng kiến tốc độ tiến hóa nhanh chóng của bóng đá, thật hợp lý khi bắt đầu bằng việc so sánh những ngày đầu sự nghiệp của họ với thế giới khoa học thể thao hiện nay.
Ba năm trước, Gary và Colin đồng tác giả một bài báo “Bối cảnh thay đổi của y học bóng đá” trong đó họ chỉ ra sự phát triển của công nghệ chẩn đoán hình ảnh, quy trình sàng lọc và chiến lược hồi phục từ năm 1987 đến 2017. Những tiến bộ công nghệ là chủ đề mà Gary nhanh chóng quay lại.
“Khi tôi mới bắt đầu trong y học thể thao, chúng tôi chỉ có X-quang và xạ hình xương bằng đồng vị phóng xạ, vậy thôi,” ông nói. “Tiến bộ lớn nhất hiện nay là khả năng chẩn đoán.
“Giờ có MRI, CT, MRI ba chiều, MRI mở, siêu âm, siêu âm động… có rất nhiều phương thức chẩn đoán hình ảnh nên việc chẩn đoán dễ hơn rất nhiều và nhanh hơn rất nhiều.
“Dù vậy, bạn phải chắc chắn rằng mình không đánh mất kỹ năng lâm sàng trong đánh giá và chẩn đoán. Bạn cần đọc bệnh nhân, không phải chỉ đọc phim chụp.”
Việc có được góc nhìn toàn diện về bệnh nhân trở thành một chủ đề xuyên suốt cuộc phỏng vấn.
“Trong những ngày đầu của tôi, và càng đúng hơn với những ngày đầu của Gary, gần như chỉ có một người làm tất cả,” Colin nói. “Trong một ngày bạn phải đội rất nhiều chiếc mũ khác nhau.
“Ngày nay khi chẩn đoán, bạn muốn có một góc nhìn đầy đủ. Có thể hỏi HLV thể lực để họ xem lại dữ liệu. Có thể hỏi chuyên gia tâm lý xem phía sau có yếu tố căng thẳng nào hay không.
“Nhưng trong phần lớn trường hợp, nếu bạn có mối quan hệ với cầu thủ và đã biết họ nhiều năm, thì giữa bệnh sử chủ quan, khám khách quan và có thể thêm một lần chụp, bạn thường sẽ đưa ra quyết định đúng.”
Ông nói thêm: “Mối quan hệ giữa cầu thủ với chuyên viên vật lý trị liệu và giữa cầu thủ với bác sĩ là cực kỳ quan trọng. Người ta thường nói chuyên viên vật lý trị liệu và bác sĩ không nên quá gần gũi với cầu thủ. Điều đó vô lý. Bạn phải gần họ, phải có mối quan hệ, vì bạn cần hiểu khá sâu những gì đang diễn ra trong đời sống bóng đá của họ và, ở mức độ đáng kể, cả ngoài bóng đá.”
Nếu bóng đá từng chậm hơn một số môn thể thao lớn tại Mỹ trong việc đón nhận cuộc cách mạng dữ liệu, thì trong thập kỷ qua nó đã nhanh chóng bù lại khoảng cách. Ngày nay, cầu thủ đỉnh cao được kiểm tra rất kỹ trong giai đoạn nghỉ giữa mùa và được theo dõi hằng tuần trong lịch thi đấu khắc nghiệt.
Từ sức mạnh, tốc độ đến chức năng hô hấp và thị lực, lượng dữ liệu mà các câu lạc bộ có trong tay rất lớn và phần nào giải thích vì sao các bộ phận y tế đã mở rộng đến vậy. Dữ liệu cần được phân tích liên tục và, tùy từng HLV, kết quả phân tích có thể ảnh hưởng rất lớn đến quyết định.
Dù việc có nhiều chuyên gia để tham vấn là lợi thế, trong bài báo năm 2017 Gary và Colin cũng lưu ý rằng “điều đó mang lại một số thách thức”. Cụ thể là phải duy trì giao tiếp hiệu quả giữa các nhóm.
Qua nhiều năm, Arsenal bổ nhiệm nhiều vị trí quản lý mới, đưa vào những chức danh như Trưởng bộ phận Hiệu suất, Trưởng bộ phận Y tế, Giám đốc Hiệu suất và Trưởng bộ phận Khoa học & Y học.
Năm 2015, Colin và đồng nghiệp BS. Gary O’Driscoll (hiện là Trưởng bộ phận Dịch vụ Y tế của Arsenal) thậm chí còn thành lập một bộ phận Nghiên cứu & Phát triển để sàng lọc những đề xuất thường xuyên từ các công ty, từ công nghệ mới cho đến phương pháp đào tạo. “Rất nhiều thứ bị bỏ qua, nhưng bạn không bao giờ muốn bỏ lỡ một thứ thật sự tốt hay một viên ngọc,” Colin giải thích.
Đội hình một của một câu lạc bộ Premier League điển hình có khoảng 25 cầu thủ, cùng một số cầu thủ trẻ từ học viện ở sát đội một.
Nếu đội bóng tham dự cúp châu Âu — như Arsenal liên tục làm từ năm 1996 — một mùa giải từ tháng 8 đến tháng 5 có thể lên tới 60 trận. Muốn có cơ hội tốt nhất để giành danh hiệu, việc duy trì thể trạng cho càng nhiều cầu thủ càng tốt là cực kỳ quan trọng. Chỉ cần vài ca chấn thương xuất hiện liên tiếp, mọi ánh mắt lập tức đổ dồn vào đội ngũ y tế. Theo Gary, sự soi xét đó là không công bằng.
“Nếu có nhiều chấn thương, người ta cho rằng đó là lỗi của đội ngũ y tế,” ông nói.
“Để tôi nói rõ: đội ngũ y tế không làm cầu thủ bị chấn thương. Đội ngũ y tế là những người xử lý hậu quả sau khi cầu thủ chấn thương. Quan niệm rằng cứ nhiều chấn thương thì đồng nghĩa với đội ngũ y tế kém là hoàn toàn vô lý.”
Năm 2016, kết quả của một nghiên cứu quy mô rộng với sự tham gia của nhân viên y tế từ 36 đội bóng hàng đầu ở 17 quốc gia đã kết luận rằng có mối liên hệ giữa tỷ lệ chấn thương, khả năng cầu thủ sẵn sàng thi đấu và phong cách lãnh đạo của HLV trưởng.
Tỷ lệ chấn thương nghiêm trọng thấp hơn tới 40% ở các đội mà HLV truyền đạt một tầm nhìn rõ ràng và tích cực về tương lai, hỗ trợ nhân viên và thường xuyên khích lệ đội ngũ.
Trong bối cảnh các câu lạc bộ thay HLV và ban huấn luyện với tốc độ rất cao, anh em Lewin vẫn rất đồng cảm với những đồng nghiệp phải làm việc trong môi trường nhiều biến động.
Để dễ hình dung, từ năm 1986 đến 2018, Gary và Colin chỉ làm việc với hai HLV trưởng tại Arsenal. Trong cùng khoảng thời gian, Chelsea thay HLV 22 lần.
Trong một mùa giải dài, căng thẳng có thể nảy sinh giữa ban huấn luyện — những người luôn muốn tung ra đội hình mạnh nhất — và bộ phận y tế — những người có trách nhiệm bảo vệ sức khỏe cầu thủ. Làm việc trong môi trường như vậy không dành cho người thiếu bản lĩnh, nhưng như Gary giải thích, nguyên tắc rất rõ ràng.
“Chúng tôi có nghĩa vụ đạo đức và chuyên môn trong việc chăm sóc cầu thủ,” ông nói. “Đây có lẽ là điểm mà các chuyên gia vật lý trị liệu và bác sĩ khác với những nhân sự hỗ trợ khác. Nếu chúng tôi mắc sai lầm trong quyết định vì bị chi phối bởi điều tốt cho câu lạc bộ hoặc đội bóng thay vì điều tốt cho bệnh nhân, chúng tôi có thể bị tước quyền hành nghề. Những người khác — gồm huấn luyện viên trưởng, ban huấn luyện và các nhà khoa học thể thao — có thể tác động đến quyết định đó mà sinh kế của họ không bị ảnh hưởng, bởi họ chỉ đang đưa ra một nhận định chuyên môn.”
Điều đó không có nghĩa quyết định của họ chưa từng chịu ảnh hưởng từ nhu cầu chiến thắng của câu lạc bộ. “Chỉ số chiến thắng lấn át tất cả những chỉ số khác,” họ từng viết vào năm 2017.
“Chúng tôi rất may mắn vì Arsenal có sự ổn định dưới thời Arsene Wenger trong một thời gian rất dài,” Colin nhớ lại. “Khi có niềm tin, bạn có thể trao đổi những vấn đề khó mà không biến nó thành áp lực. Bạn có thể tin tưởng quan điểm của nhau và làm điều tốt nhất cho cả cầu thủ lẫn câu lạc bộ. Tôi thấy thương cho các chuyên gia vật lý trị liệu hiện nay khi họ phải làm việc với quá nhiều huấn luyện viên. Mỗi lần lại phải xây dựng mối quan hệ từ đầu, trong khi điều đó vô cùng quan trọng.”
Không chỉ vòng xoay thay đổi huấn luyện viên mới gây đau đầu. Trong thời đại bóng đá nhận được sự quan tâm chưa từng có, mọi quyết định đều bị soi xét trên mạng xã hội, báo chí và truyền hình, khiến tin đồn và thông tin sai lệch có thể lan nhanh như cháy rừng.
“Đó luôn là một trong những điều khiến tôi khó chịu nhất mỗi khi dự World Cup hay Giải vô địch châu Âu,” Gary nói.
“Tôi ngồi trong khách sạn của đội tuyển, nghe đủ các chuyên gia trên truyền hình nói với cả thế giới rằng một cầu thủ Anh đã gặp vấn đề gì, được điều trị ra sao và vì sao chúng tôi sai khi cho cầu thủ đó thi đấu. Rất nhiều lần họ còn chẩn đoán sai! Tất nhiên tôi không thể nói gì, cũng không được phép nói gì, vì phải tuân thủ bảo mật y khoa.”
Nếu bộ đôi này có nhớ nhịp độ căng thẳng của thể thao đỉnh cao, thì rõ ràng họ hoàn toàn không nhớ những tay săn tin cứng cựa của Fleet Street.
Khi Gary rời đi để chăm sóc một bệnh nhân, Colin lại nhìn lại chặng đường rất dài mà y học thể thao đã đi kể từ khi ông tốt nghiệp Đại học Brighton năm 1995. Ông gần như có chút ghen tị với thế hệ sinh viên tiếp theo đang bước theo con đường của mình.
“Tôi cho rằng lượng nghiên cứu dựa trên bằng chứng về chấn thương thể thao đã tăng theo cấp số nhân trong 10 năm qua,” ông nói. “Các trường đại học đang liên tục tạo ra những nghiên cứu y học thể thao do chính những người làm thực tế thực hiện, và điều đó giúp lĩnh vực này tiến bộ một cách đáng kinh ngạc.
“Nhờ internet và mạng xã hội, thế giới đã trở nên nhỏ hơn rất nhiều. Tôi thấy việc giữ liên lạc với đồng nghiệp và kết nối với các trường đại học cũng như những người đang nghiên cứu bên ngoài dễ dàng hơn rất nhiều.
“Sự hợp tác hiện nhiều hơn rất nhiều và điều đó đang cải thiện mọi thứ một cách đáng kể.”
